Stijfheid/spasticiteit

Stijfheid/spasticiteit

MS kan voor spierklachten zorgen. Dit komt doordat signalen van de hersenen naar de spieren niet meer goed worden overgebracht. Een veel voorkomende klacht is spierstijfheid. Hierbij lukt het je niet goed meer om je spieren te ontspannen. Bij stijve spieren, een van de symptomen van spasticiteit, wordt bewegen moeilijker. Dit kan ook pijn doen.

Hoe wordt spasticiteit veroorzaakt?

Bij het maken van bewegingen zijn veel spieren betrokken. Iedere spier heeft een eigen functie. Om een beweging mogelijk te maken moeten sommige spieren zich aanspannen, terwijl andere spieren zich juist moeten ontspannen. Het aan- en ontspannen van spieren wordt gestuurd door onze hersenen, die via de zenuwen boodschappen versturen naar de spieren. Een normale spierspanning is nodig om te kunnen bewegen.

Wat doet MS?
Wanneer je zenuwen door een MS-aanval zijn beschadigd, ontvangen je spieren geen of verkeerde boodschappen. Sommige spieren kunnen zich dan aanspannen zonder dat je dat wilt. Dit heet een verhoogde spierspanning. Wanneer je dan je benen en armen beweegt, kan dat aanvoelen als stijfheid. Je spieren in je romp of ledematen kunnen onwillekeurige bewegingen maken en geen (of niet voldoende) signalen krijgen om ook weer te ontspannen. Dat noemen we spasticiteit. Naast spasmen kun je ook last hebben van krampen: samentrekkingen van spieren die zich ritmisch opvolgen.

Ook van invloed
Er zijn factoren die spasticiteit kunnen verergeren, zoals griep of het dragen van te strakke kleding. Het verschilt per persoon welke factoren de klachten verergeren. Het is goed om zelf bij te houden welke zaken van invloed zijn op de klachten die je ervaart.

Welke klachten als gevolg van spasticiteit komen het meeste voor?

Niet iedereen met MS hoeft te maken te krijgen met spasticiteit. Wanneer je dit wel hebt, kun je vervelende klachten krijgen. Hoe groot die klachten zijn, is per persoon verschillend. Wel zijn er een aantal klachten die het meeste worden genoemd door mensen met MS.

Gevolgen voor beweeglijkheid
Spierstijfheid kan ervoor zorgen dat het maken van buigende of strekkende bewegingen lastiger wordt. Dagelijkse handelingen zoals lopen, opstaan en gaan zitten, aankleden of douchen kunnen hierdoor moeilijker voor je zijn. Ook kan spierstijfheid hinder geven bij het hebben van seks.

Pijnklachten
Spasticiteit en pijn hoeven niet altijd samen te gaan. Maar het komt wel vaak voor dat stijfheid van spieren pijnklachten veroorzaken. Dit komt doordat de weefsels die nodig zijn om te bewegen, korter worden. Het maken van bewegingen wordt dan pijnlijk. Wanneer er sprake is van contractuur – een blijvende samentrekking van de spieren – kun je ook pijn in je gewrichten ervaren.

Emotionele gevolgen
Het ervaren van spasticiteit is vaak vervelend. Het kan niet alleen moeilijk zijn om te leren omgaan met de gevolgen van MS op je dagelijks leven, je kunt ook ervaren dat je bepaalde activiteiten door de spasmen minder goed kunt uitvoeren dan voorheen.
Daarnaast geven sommige mensen met MS aan dat zij zich schamen wanneer zij ongecontroleerde bewegingen maken. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor je zelfbeeld.

Ik heb last van stijve spieren, wat kan ik doen?

Wanneer je voor het eerst spasmen opmerkt, dan kun je hiervan schrikken. Ook het toenemen van de spierstijfheid kan erg vervelend zijn. Ervaar je deze (toenemende) klachten? Dan is het verstandig om snel contact op te nemen met je MS behandelteam. Onder begeleiding van deskundigen kan er worden gekeken welke maatregelen in jouw situatie kunnen helpen.

Wat kan ik zelf doen?
Wanneer je pijn hebt door hevige samentrekkingen in je spieren, kunnen ijskompressen verkoeling geven. Snelle bewegingen zijn af te raden, doordat dit juist kramp kan veroorzaken.

Fysiotherapie
Met een fysiotherapeut kun je bespreken welke bewegingen wel – of juist niet – bijdragen aan het verminderen van je klachten. Bijvoorbeeld versterkingsoefeningen, strekoefeningen, ontspanningsoefeningen, gewrichtsoefeningen en oefeningen die de bloedcirculatie verbeteren. Ook als je gewrichten vergroeid zijn door langdurige spasticiteit kan een fysiotherapeut een passend behandelplan voor je opstellen. Daarnaast kunnen oefeningen in het water je helpen om je ledematen te ontspannen.

Ergotherapie
Een ergotherapeut kan kijken hoe je het beste om kunt gaan met klachten die invloed hebben op het uitvoeren van dagelijkse handelingen. Zoals het opstaan uit bed, jezelf aankleden, het uitoefenen van hobby’s of huishoudelijke taken. Samen met jou wordt er gekeken welke maatregelen of hulpmiddelen je zoveel mogelijk ondersteuning kunnen bieden. Zoals alternatieve manieren voor het uitvoeren van huishoudelijke taken, het gebruik van een wandelstok of aanpassingen in huis.

Medicijnen
Er kan ook medicatie worden voorgeschreven. Het is belangrijk om te weten dat medicijnen bijwerkingen kunnen geven: je moet dus een afweging maken wat de behandeling van spasmen voor jou waard is. Alleen je behandelend arts kan samen met jou kijken naar welke mogelijkheden er zijn op het gebied van medicatie en welke medicijnen het beste passen bij jouw situatie.

Hulp

De ernst van de klachten, hoeveel invloed die hebben op het dagelijks leven en de mate waarin de klachten zich voordoen is per persoon verschillend. Heb je last van stijve spieren of spasmen? Neem dan contact op met je huisarts of MS-behandelteam. Alleen door uitgebreide specialistische onderzoeken kan worden vastgesteld of uitgesloten dat je MS hebt.

Ben je gediagnosticeerd met MS en verergeren de klachten of ondervind je veel hinder? Zorg er dan voor dat je tijdig contact opneemt met je behandelend arts.

Referenties
  1. Flachenecker et al. Evolution of MS spasticity-associated symptoms: latest data. Neurodegener Dis Manag. 2016 Dec;6(6s):9-12.
  2. Correia de Sa JC, Airas L, Bartholome E, et al. Symptomatic therapy in multiple sclerosis: a review for a multimodal approach in clinical practice. Ther Adv Neurol Disord 2011;4:139-168.
  3. Lublin FD, Miller AE. Multiple sclerosis and other inflammatory demyelinating diseases of the central nervous system. In: Bradley WG, Daroff RB, Fenichel GM, Jankovic J (editors). Neurology in Clinical Practice, 5th edition. Philadelphia: Butterworth-Heinemann, Elsevier; 2008, pp 1583-1613.
  4. Zwibel HL. Contribution of impaired mobility and general symptoms to the burden of multiple sclerosis. Adv Ther 2009;26:1043-1057.